| Kontakt

Fotogrametrijski radovi

Do sredine devedesetih godina prošlog vijeka fotogrametrija u Crnoj Gori se primjenjivala u radovima državnog premjera, čiji je tadašnji tehnološki nivo bio na nivou izvodjenja tih radova na prostorima bivše SFRJ.

Fotogrametrija je umetnost, nauka i tehnologija dobijanja pouzdanih informacija o fizičkim objektima i životnoj sredini kroz procese snimanja, mjerenja i interperetacije fotografske slike i modela elektromagnetnog zračenja i drugih pojava. Fotogrametrija je mjerna tehnologija kojom se trodimenzionalne koordinate tačaka u prostoru određuju mjerenjem na dvije ili više fotografija dobijenih sa razlčitih pozicija. Fotogrametrija se koristi u različitim oblastima, kao što je premjer i topografsko kartiranje, arhitektura, inženjerstvo, policijske istrage, geologija, arheologija i dr., da bi se brzo proizveo plan velikih državnih teritorija.

Zavod za geodetske poslove iz Podgorice je za fotogrametrijsku restituciju koristio, u to vreme, najkvalitetnije autografe Wild A10 i Wild A8, nadaleko poznate švajcarske firme Wild (sada Leica) za proizvodnju fotogrametrijskih i geodetskih instrumenata (donje slike).

Slika 17. Stereorestitucioni instrument drugog reda tačnosti Autograf WILD A10

Slika 18. Stereorestitucioni instrument drugog reda Autograf WILD A8

Međutim, primjena savremene fotogrametrije u državnom premjeru i izradi raznih geodetsko-topografskih podloga na osnovu fotogrametrijskog snimanja, u Crnoj Gori počinje drugom polovinom devedesetih godina kada je donešen Srednjoročni program 1997.-2000. god.

Predlozi u Srednjoročnom programu za nabavku fotogrametrijske opreme su takodje bili stručno i ekonomski argumentovani i ilustrovani posebnim prikazima moguće opreme (donje slike). Osnovni programski koncept je bio da se nabavi kompletna oprema za uvodjenje digitalne fotogrametrije (koja je u Evropi već tada imala desetogodišnju primjenu), što je podrazumjevalo nabavku opreme za aviosnimanje (specijalno adaptiran avion, kamera za aviosnimanje, fotolaboratorija) i opreme i softvera za procesiranje aviosnimaka (skener visoke rezolucije za automatsko skeniranje filmova, posebne fotogrametrijske digitalne stanice, posebne radne stanice i specijalizovan softver).

Zbog izuzetno velikog značaja ove opreme za Crnu Goru i njenih proizvodnih kapaciteta, ona će se u nastavku objasniti sa nešto više tehničkih detalja.

AVIOSLUŽBA UPRAVE ZA NEKRETNINE

Uprava za nekretnine je nabavila i posebno modifikovala (izradila poseban otvor i ugradila specijalna stakla za kameru) avion tipa Cesna 421B - Golden Eagle (YU-BRO) i stalno angažovala obučene kadrove za izvodjenje aerofotogrametrijskog snimanja (dva pilota, aviosnimatelja i aviomehaničara).

Za aviosnimanje je u to vreme nabavljena analogna kamera tipa LEICA RC30, LENS TYPE: 15/4 UAG-S LENS NO.: 13338. Danas ona ima odgovarajući i aktuelni sertifikat o kalibraciji (koji se mora periodično obavljati zbog povećanja kvaliteta fotogrametrijskih radova).

Slika 19. Kamera LEICA RC30 sa sertifikatom

Kamera je opremljena GPS podržanim sistemom za prikupljanje podataka pod nazivom ASCOT (Aerial Survey Control Tool) i PAV30 žiro stabilizacijom. ASCOT tehnologija, osim odredjivanja koordinata fotocentara u momentu snimanja, omogućava i veoma precizno nadletanje terena bez obeležavanja osovina redova snimanja.

Slika 20. ASCOT tehnologija

Za razvijanje kolor aerofilmova i izradu kolordijapozitiva nabavljena je moderna fotolaboratorija COLENTA, MODEL 30 E6 26 (donja slika).

Svi Colenta 30cm film modeli su mikroprocesno kontrolisani i obezbjedjuju potpuno automatsku suvu obradu 35mm, 120, 220, pojedinačnih filmova i aero proizvoda u dugim rolnama pomoću potpuno proverenog “minimum kontakta” čvrstog valjakastog transportnog sistema.

Slika 21. Fotolaboratorija COLENTA, MODEL 30 E6 26

FOTOGRAMETRIJSKI SKENING CENTAR

Za izvođenje digitalne fotogrametrije, odnosno za skeniranje analognih fotogrametrijskih crno-bjelih ili kolor filmova, u Upravi za nekretnine se koristi DSW300 Digitalna radna stanica za skeniranje sa XY postoljem.

Digitalna radna stanica za skeniranje je opremljena stabilnim preciznim postoljem, koje je sastavljeno od okvira, osnovne ploče, opreme za korišćenje filma na koturu, korisničkog kontrolnog panela, Kodak Megaplus 4.21 visokokvalitetne CCD kamere i SBus interfejs kartice, elektronskog boksa sa Xenon lučnim izvorom svetlosti i kolor kotura, tečnom optičkom cevi i integrisanom kuglom. Tehnologija je potpuno projektno orijentisana prema korisniku, odnosno opremljena je vlaknastim staklom sa dodatnim velikim i malim otvorima za uvlačenje filma u kotur i uredjajem za sečenje filma.

OPREMA ZA DIGITALNU STEREORESTITUCIJU

Leica digitalni fotogrametrijski sistemi Helava, kojim raspolaže Uprava za nekretnine je baziran na DPW770 digitalnoj fotogrametrijskoj radnoj stanici.

Digitalna fotogrametrijska radna stanica DPW770

DPW770 ima dvostruki ekran, potpuno stereoskopska radna stanica sa posmatranjem preko bilo kojeg NewVision pasivnog polarizovanog sistema ili stereografskim CrystalEyesA pristupom sa aktivnim LCD otvorima. Koristi softver SOCET SET (Softcopy Expoloitation Tools).

Uprava za nekretnine raspolaže i sa analitičkim stereoploterom SD3000 (analitička fotogrametrijska radna stanica).

Ovi instrumenti su uvedeni kao značajno poboljšanje umesto prethodnih fotogrametrijskih stereorestitucionih instrumenata. Koriste standardni interefejs LMT izmedju analitičkih delova i odgovarajućim programskim podrškama. Koriste programske sisteme ORIMA i PRO600 za fototriangulaciju i obradu podataka, a takodje i CAP-GPS za aerotriangulaciju i dr.

Uvodjenjem digitalnih radnih stanica, odnosno specijalnog hardvera (Stereographics emitter and 2 eyewear CrystaEyes CE3, Single Pentium IV processor 2.0 GHz, Mainboard with two serial ports, 512 Mb of RAM, 36 Gb of hard disk LVD U160 SCSI or bigger, 21” high resolution color flat monitor, Graphics card Matrox G550 dual head 32 Mb RAM) nastavlja se dalji razvoj digitalne fotogrametrije u Upravi za nekretnine.

SOFTVERSKA PODRŠKA DIGITALNOJ FOTOGRAMETRIJI

Za sva rješenja kod primjene digitalne fotogrametrije u obradi digitalnih aerosnimaka koriste se najpoznatiji softveri poznatih svetskih proizvodjača i to:

  • SOCET SET - HATS (LH Sistem)

SOCET SET je softverska aplikacija za izvodjenje različitih funkcija u fotogrametriji. On je razvijen i objavljen od BAE Sistemi . SOCET SET je značajan zato što je on bio prvi komercijalni digitalni fotogrametrijski softverski program. Pre SOCET SET, svi fotogrametriji programi bili su prvenstveno analogni ili prilagođeni sistemima izrađenim za vladine agencije. SOCET SET unosi digitalne aerosnimke u stereo obliku i od takvih aerosnimaka automatski proizvodi digitalni model visina u vektorskom obliku i ortorektifikovanu sliku (nazvan ortofoto).

  • ISM  (International Systemap Corp.of Canada)

Modularno rješenje koje podržava kompletan tehnološki postupak obrade skeniranih aviosnimaka i digitalne fotogrametrijske restitucije sa sljedećim modulima:

  • DiAP- Digital image Analytical Plotter
  • DiAP ATM Aerial Triangulation Module
  • DiAP AIM Auto-Image Mensuration (for ATM and /or DEM)
  • DiOP Digital image Ortho/Mosaic Processing
  • TIN/CIP Terrain Modeling System
  • Production Works Data Capture System - PATB

  • ERDAS Imagine i LPS

Leica softveri koji se sastoje od aplikativnih funkcija, koje su povezane tako da čine proizvodni tok kojim se unose slike, izvode neophodne analize i proizvode krajnji softcopy i hardcopy proizvodi.

ERDAS Imagine je osnovna aplikcija na koju se naslanjaju druge aplikacije i moduli, i za digitalnu obradu snimaka u LPS-u koristi se Erdas IMAGINE Viewer.

Osnovne funkcije Erdas IMAGINE-a paketa su:

  • korišćenje preko 150 različitih formata slika,
  • rad sa povezanim Viewer-ima,
  • brz prikaz i kretanje kroz slike,
  • georeferenciranje,
  • uklapanje snimaka,
  • više tipova klasifikacije snimaka,
  • prostorno modelovanje,
  • prostorna, radiometrijska i spektralna obrada snimaka

Slika 22. LPS-arhitektura

Izravnanje bloka aerosnimaka izvodi se blokaerotriangulacijom po modernoj snopovskoj metodi (bundle block adjustment).

Slika 23. Izravnanje bloka po snopovskoj metodi